ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
այբուբեն.jpg

Խաչվերաց, Ամանոր, Զատիկ, Բարեկենդան, Ծաղկազարդ և այլ ազգային տոներ ու արարողություններ. հայկական ազգ

«Հայ ազգային ավանդական տոները» հրատարակվել է Երիտասարդական ակումբների դաշնության «Ազգային-ավանդական տոնացույցը երիտասարդների մատուցմամբ»...

այբուբեն.jpg

Եվրոպական ժառանգության օրեր. ժառանգություն և կրթություն. ցկյանս ուսումնառություն

ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը ներկայացնում է. Եվրոպական ժառանգության օրերը կանցկացվեն սեպտեմբերի 26-27-ին՝...

այբուբեն.jpg

Ամփոփվել է «Մենք ենք, մեր կարերը» ծրագիրը

ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության աջակցությամբ և «Տերյան մշակութային կենտրոն» հասարակական կազմակերպության...

ԳՐԱԿԱՆ

Image by Rachel Forrez

19-րդ դարի կեսերին արդեն հայ մամուլը, գրականությունը հրապարակվում են նոր աշխարհաբարի երկու տարբերակներով, որոնք կոչվում են արևելահայ և արևմտահայ գրական լեզուներ: Արևելահայերենի հիմքում ընկած է արարատյան բարբառը, իսկ արևմտահայերենի` Պոլսինը: Սակայն երկուսում էլ ակնհայտ են և՛ գրաբարի, և՛ միջին հայերենի քերականության, դարձվածաբանության ազդեցությունները, հիմնական բառաշերտի պահպանումը:
Այսպիսով` հայերենը իր գրային շրջանում` 5-րդ դարից ի վեր, ունեցել է 4 գրական լեզու` գրաբար, միջին հայերեն, արևելահայերեն, արևմտահայերեն:
Այսօր գրական արևելահերենը Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետությունների պետական լեզուն է, իսկ գրական արևմտահայերենը, զուրկ լինելով պետական լինելու կարգավիճակից, այնուամենայնիվ, Արևմտյան Հայաստանում և հայկական սփյուռքում գործառում է որպես ուսուցման, մամուլի, գրականության և հայերի ընդհանուր հաղորդակցման լեզու: Այս երկու գրական լեզուները, ի սկզբանե միմյանցից շատ մեծ տարբերություններ չունենալով, միշտ էլ հասկանալի են եղել հայության բոլոր հատվածների համար: Այժմ հայրենիքի և սփյուռքի փոխադարձ կապերի աշխուժացման պայմաններում տեղի է ունենում երկու գրական հայերենների մերձեցում: Այդ գործընթացին, թերևս, որոշ չափով խոչընդոտում է դրանցում տարբեր ուղղագրությունների գործառությունը:
Երկու գրական հայերենների համար էլ օգտագործվում է մեսրոպյան այբուբենը: Սփյուռքահայությունը աշխատում է հնարավորինս գրաբարյան ուղղագրությունը պահպանել: Սակայն դա օրըստօրե ավելի է դժվարանում` արտերկրների գաղթօջախների հայության արտասանական նորմերի տարբերությունների պատճառով: ՀՀ-ի, ԼՂՀ-ի և, ընդհանրապես, ողջ արևելահայությունը գործածում է 1940 թ. պետականորեն ընդունված նոր ողղագրությունը: Այն ստեղծվել է ուղղագրությանը ներկայացվող ժամանակակից լեզվաբանական սկզբունքների կիրառմամբ. չկտրվելով ավանդականից` տեղ տալ նաև հարյուրամյակների ընթացքում ձևավորված ու հնչյունական փոփոխությունների հետևանքով առաջացած արտասանական նորմերին:

Ժաննա Միքայելյան,
ԳԱԱ լեզվի ինստիտուտ